Tokiko Kato là một trong những nghệ sĩ Nhật Bản dành nhiều tình cảm đặc biệt cho âm nhạc Trịnh Công Sơn. Tên tuổi bà tại Việt Nam gắn liền với Diễm xưa, ca khúc được bà thể hiện bằng tiếng Nhật, góp phần đưa những giai điệu giàu chất thơ của nhạc sĩ Việt Nam đến gần hơn với công chúng Nhật Bản.

Theo gia đình Trịnh Công Sơn, chuyến đi lần này được thực hiện theo lời mời của gia đình cố nhạc sĩ. Đây cũng là dịp để một mối quan hệ kéo dài gần ba thập niên được tiếp nối bằng những cuộc gặp gỡ, âm nhạc và ký ức.

Bảy năm sau lần trở lại gần nhất

Tokiko Kato từng đến Việt Nam nhiều lần và có mối quan hệ thân thiết với gia đình Trịnh Công Sơn. Lần gần nhất nữ danh ca tham gia một chương trình tưởng nhớ cố nhạc sĩ là năm 2019.

Xem Thêm >> Kình ngư Huy Hoàng làm nên lịch sử ở giải châu Á

Sau đó, bà nhiều lần dự định trở lại Việt Nam nhưng kế hoạch bị gián đoạn bởi đại dịch Covid-19. Bảy năm sau, chuyến đi mới có thể được thực hiện.

Theo chia sẻ của ca sĩ Trịnh Vĩnh Trinh, em gái Trịnh Công Sơn, sự trở lại của Tokiko Kato có ý nghĩa đặc biệt đối với gia đình. Không chỉ là một nghệ sĩ từng hát nhạc Trịnh, nữ danh ca còn là người bạn của cố nhạc sĩ và lưu giữ nhiều kỷ niệm với gia đình ông.

Ngày 11/11, Tokiko Kato cùng đại diện đài truyền hình quốc gia Nhật Bản NHK sẽ đến nhà riêng của Trịnh Công Sơn tại TP.HCM để thắp hương tưởng nhớ ông. Sau đó, bà sẽ đến nghĩa trang Gò Dưa để viếng mộ cố nhạc sĩ.

Trong khuôn khổ chuyến thăm, gia đình Trịnh Công Sơn cũng tổ chức giới thiệu một ấn phẩm hội họa tập hợp những bức tranh do ông thực hiện. Đây là những tác phẩm ghi lại hình ảnh bạn bè, những người ông từng gặp gỡ và những gương mặt để lại dấu ấn trong cuộc đời nghệ sĩ.

Một trong những bức tranh đặc biệt là chân dung Tokiko Kato.

Bức chân dung lưu giữ tình bạn Việt - Nhật

Mối quan hệ giữa Tokiko Kato và Trịnh Công Sơn không chỉ được ghi dấu qua âm nhạc. Hai nghệ sĩ từng gặp gỡ, trò chuyện và dùng bữa cùng gia đình trong một chuyến thăm Việt Nam của nữ danh ca.

Năm 1998, sau khi có dịp gặp Trịnh Công Sơn, nhạc sĩ đã ngỏ ý vẽ chân dung tặng bà. Bức tranh sau đó được Tokiko Kato ký tên và gửi lại gia đình cố nhạc sĩ như một kỷ niệm.

Nhiều năm trôi qua, tác phẩm vẫn được gia đình Trịnh Công Sơn gìn giữ và trưng bày tại phòng khách. Với gia đình, đây không chỉ là một bức tranh mà còn là dấu tích của tình bạn giữa hai nghệ sĩ đến từ hai nền văn hóa khác nhau.

Cuộc gặp gỡ giữa họ bắt đầu từ tình yêu dành cho âm nhạc.

Năm 1997, Tokiko Kato tìm đến Việt Nam vì đã biết đến Diễm xưa, ca khúc từng tạo được tiếng vang tại Nhật Bản qua giọng hát Khánh Ly. Sự tò mò và yêu mến âm nhạc đã đưa nữ danh ca đến gặp chính tác giả.

Cuộc trò chuyện kéo dài gần hai giờ giữa hai người trở thành một dấu mốc quan trọng trong hành trình khám phá nhạc Trịnh của Tokiko Kato.

Nữ nghệ sĩ từng chia sẻ rằng qua cuộc gặp, bà hiểu hơn về con người và văn hóa Việt Nam. Những câu chuyện về chiến tranh, tình yêu, cuộc sống và nghị lực của người Việt giúp bà cảm nhận sâu hơn tinh thần ẩn sau những ca khúc của Trịnh Công Sơn.

Với Tokiko Kato, nhạc Trịnh vì thế không chỉ là những giai điệu đẹp. Đằng sau mỗi ca khúc là một cách nhìn về con người, quê hương, hòa bình và tình yêu cuộc sống.

Lần đầu song ca cùng Thể Thiên

Sau chuyến thăm TP.HCM, Tokiko Kato sẽ đến Hà Nội để tham gia đêm nhạc Diễm xưa giữa mùa thu Hà Nội, diễn ra ngày 13/11 tại Trung tâm Nghệ thuật Âu Cơ.

Điểm nhấn của chương trình là lần đầu tiên Tokiko Kato song ca Diễm xưa cùng Thể Thiên – cháu của Trịnh Công Sơn.

Cuộc gặp gỡ giữa hai thế hệ trong một ca khúc biểu tượng được kỳ vọng tạo nên khoảnh khắc đặc biệt. Một bên là nữ danh ca Nhật Bản đã dành nhiều năm hát và giới thiệu âm nhạc Trịnh Công Sơn tại quê hương mình; bên kia là thế hệ trẻ trong gia đình cố nhạc sĩ, tiếp tục mang những sáng tác của ông đến với công chúng.

Việc lựa chọn Diễm xưa cho màn song ca cũng mang tính biểu tượng. Đây là ca khúc đưa Tokiko Kato đến gần hơn với âm nhạc Trịnh Công Sơn và cũng là một trong những tác phẩm quen thuộc nhất của ông với công chúng Việt Nam và quốc tế.

Đêm nhạc được tổ chức hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, đồng thời gửi gắm những thông điệp xuyên suốt trong âm nhạc Trịnh Công Sơn về con người, quê hương, hòa bình và lòng nhân ái.

Bên cạnh Tokiko Kato và Thể Thiên, chương trình có sự tham gia của nhiều nghệ sĩ Việt Nam như Thanh Lam, nghệ sĩ saxophone Trần Mạnh Tuấn, Hà Lê, Quỳnh Phạm và nghệ sĩ Nhật Bản Nozomi Lyn.

Theo Trịnh Vĩnh Trinh, gia đình mong muốn đêm nhạc không chỉ tái hiện những ca khúc quen thuộc mà còn cho thấy sức sống của di sản Trịnh Công Sơn qua sự tham gia của nhiều thế hệ nghệ sĩ.

Khi nhạc Trịnh được tiếp nối qua nhiều thế hệ

Trong hơn hai thập niên qua, Tokiko Kato đã trở thành một trong những nghệ sĩ nước ngoài đặc biệt gắn bó với âm nhạc Trịnh Công Sơn.

Khi hát nhạc Trịnh, nữ danh ca không cố gắng tạo ra một cách thể hiện quá khác biệt mà thường lựa chọn cách hát nhẹ nhàng, chậm rãi và giàu cảm xúc. Bà tìm cách tiếp cận từng ca khúc thông qua hình ảnh và câu chuyện được gợi lên từ ca từ.

Với Ngủ đi con, chẳng hạn, Tokiko Kato từng chia sẻ rằng bà hình dung mình đang ôm một đứa trẻ trong vòng tay. Chính hình ảnh ấy giúp bà đi vào cảm xúc của bài hát thay vì chỉ tập trung vào kỹ thuật thể hiện.

Cách tiếp cận này cũng lý giải phần nào vì sao nhạc Trịnh có thể vượt qua rào cản ngôn ngữ để đến với khán giả Nhật Bản.

Tokiko Kato sinh năm 1943, là nghệ sĩ đa năng của Nhật Bản, hoạt động ở nhiều lĩnh vực như ca hát, sáng tác, thơ ca và diễn xuất. Bà từng theo đuổi nhiều dòng nhạc, trong đó có âm nhạc dân tộc, pop và jazz.

Khi còn là sinh viên Đại học Tokyo, Tokiko Kato từng giành giải cao nhất tại một cuộc thi hát cấp quốc gia. Trong sự nghiệp, bà nhiều lần xuất hiện trên các sân khấu quốc tế, trong đó có hai lần trình diễn tại Carnegie Hall ở Mỹ.

Nữ nghệ sĩ cũng nhận nhiều giải thưởng và huân chương tại Nhật Bản. Năm 1992, chính phủ Pháp trao cho bà huân chương Chevalier nhằm ghi nhận những đóng góp cho lĩnh vực văn hóa nghệ thuật.

Di sản Trịnh Công Sơn tiếp tục được kể bằng những giọng hát mới

Trịnh Công Sơn sinh năm 1939 và qua đời ngày 1/4/2001. Trong sự nghiệp, ông để lại hơn 600 ca khúc, trong đó khoảng 236 tác phẩm được phổ biến rộng rãi.

Âm nhạc của ông thường được nhắc đến bởi chất triết lý, nhân văn và những suy tư về tình yêu, thân phận con người, quê hương và hòa bình. Nhiều thế hệ ca sĩ Việt Nam đã gắn tên tuổi với các sáng tác của ông, trong đó Khánh Ly được xem là một trong những giọng hát tiêu biểu nhất.

Âm nhạc Trịnh cũng từng tạo được tiếng vang đáng kể tại Nhật Bản. Ngủ đi con qua giọng hát Khánh Ly từng giúp Trịnh Công Sơn nhận giải thưởng Đĩa vàng tại Nhật Bản, sau khi lượng phát hành đạt hơn hai triệu đĩa.

Từ những thành công đó, các ca khúc của ông tiếp tục được nhiều nghệ sĩ nước ngoài tìm hiểu và thể hiện. Tokiko Kato là một trong những người có hành trình lâu dài và đặc biệt nhất.

Sự trở lại của nữ danh ca trong tháng 11 vì thế không đơn thuần là một chuyến lưu diễn. Đó còn là cuộc trở về với một người bạn cũ, một nền âm nhạc mà bà đã dành nhiều năm khám phá và một mối duyên nghệ thuật bắt đầu từ Diễm xưa.

Đặc biệt, màn kết hợp giữa Tokiko Kato và Thể Thiên cho thấy âm nhạc Trịnh Công Sơn đang tiếp tục được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Từ cuộc gặp giữa một nhạc sĩ Việt Nam và nữ danh ca Nhật Bản gần 30 năm trước, những giai điệu ấy hôm nay lại được cất lên bởi một thế hệ mới.

Với gia đình Trịnh Công Sơn, đó có lẽ cũng là cách ý nghĩa nhất để gìn giữ di sản: không chỉ lưu lại những ký ức về người nhạc sĩ, mà để âm nhạc của ông tiếp tục được hát, được khám phá và tìm thấy những người đồng cảm ở nhiều thế hệ, nhiều quốc gia.